Belgelerle Atatürk
Arşiv Belgeleri
Arşiv Belgeleri
ATATÜRK'ün Türk Tarihi Yazıları
ATATÜRK'ün Samsun'a Çıkışı ve Kurtuluş Savaşı'nın Başlatılmasına Dair Belgeler
Çanakkale Muharebeleri ve Kurtuluş Savaşı Konulu ATATÜRK Belgeleri
ATATÜRK'ün Öğrencilik Dönemine Ait Belgeler
Selanik Askerî Rüşdiyesi Yıllarına Ait Belgeler
Özlük Bilgileri
Mustafa Kemal ATATÜRK'ün Özlük Bilgileri
Boyu: 174 cm
Kilosu: 74-76 kg
Ayakkabı Numarası: 42
* ATATÜRK’ün boy, kilo ve ayakkabı numarasına ait bilgiler, uzun yıllar ATATÜRK’ün yanında bulunan ve 1927’de Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü, 1932’den ATATÜRK’ün ölümüne kadar Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri olarak görev yapan Hasan Rıza SOYAK’ın “ATATÜRK’ten Hatıralar; C I, Yapı ve Kredi Bankası Yayınları, İstanbul, 1973, s.3.” adlı eserinden yararlanılarak ve Anıtkabir Komutanlığında yer alan şahsi eşyaları üzerinde yapılan tespitlere dayanılarak hazırlanmıştır.
Meslek Safahatı:
Meslek safahatına ait bilgiler, ATATÜRK’ün şahsi dosyasındaki 21 Kasım 1925 tarihli Müdafaa - i Milliye Vekâleti Muamelat - ı Zatiye Dairesine (Millî Savunma Bakanlığı Personel Daire Başkanlığı) ait belgeden alınmıştır.
Reis-i Cumhur Müşir Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri bin (oğlu) Ali Rıza-Selanik
Duhûlü: 1 Mart 1315 (13 Mart 1899)
Nasbı: 19 Eylül 1337 (19 Eylül 1921)
Sicil No. 1317 - P. 8 (1901 - P. 8)
Müşârünileyh (Adı geçen) Hazretleri:
29 Kânûn-ı evvel 320 (11 Ocak 1905) tarihinde, Erkân-ı Harbiye (kurmay) yüzbaşılığı ile mektepten neş'et ederek (mezun olarak) sunûf-ı selâsede (üç sınıfta) bölük idare ve kumanda etmek üzere atik 5’inci Ordu'ya me'mûr buyrulmuştur.
12 Kânûn-ı evvel 322 (25 Aralık 1906) tarihinde, Beşinci Rütbeden Mecidî Nişanı'yla taltif edilmiştir.
7 Haziran 323 (20 Haziran 1907) tarihinde, kolağalığa (kıdemli yüzbaşı) terfi etmiştir. Sene-i mezkûre (söz konusu sene) Eylül’ü gayesinde (sonunda) arıza-i vücûdiyelerinden nâşî (hastalığından dolayı) atik 3’üncü Orduya nakledilmişlerdir.
9 Haziran 324 (22 Haziran 1908) tarihinde, Şark Demir Yolu Müfettişliğine ve sene-i mezkûre Kânûn-ı evvel gayesinde (Aralık sonunda) 3’üncü Ordu Redif 17’nci Selanik Fırkası Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuşlardır.
22 Teşrîn-i evvel 325 (4 Kasım 1909) tarihinde, 3’üncü Ordu Erkân-ı Harbiyesine (Kurmay Başkanlığı) tayin buyrulmuştur.
24 Ağustos 326 (6 Eylül 1910) tarihinde, 3’üncü Ordu Zabitan Talimgâhı Kumandanlığına ve sene-i mezkûre teşrîn-i evvelinde tekrar mezkûr 3’üncü Ordu Erkân-ı Harbiyesine ve bilahare Kânûn-ı sânî zarfında 5’inci Kolordu Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuştur.
14 Eylül 327 (27 Eylül 1911) tarihinde, muvakkaten (geçici olarak) Trablusgarp Fırkası Erkân-ı Harbiyesine me'mûr edilmişse de Trablusgarp'a gitmeksizin İstanbul'a celbi 5’inci Kolorduya tebliğ edilerek Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Dairesine tayin buyrulmuştur.
14 Teşrîn-i sânî 327 (27 Kasım 1911) tarihinde, binbaşılığa terfî edilmiştir.
19 Kânûn-ı sânî 327 (1 Şubat 1912) tarihinde, Bingazi'de bulunan müşârünileyh Derne karşısındaki Şark Gönüllü Kumandanlığını der-uhde etmiştir (üstlenmiştir).
26 Şubat 327 (10 Mart 1912) tarihinde, Derne Kumandanlığına tayin edilmiştir.
11 Teşrîn-i evvel 328 (24 Ekim 1912) tarihinde, rahatsızlığına mebnî (dolayı) Dersaadet'e (İstanbul) hareket etmiştir.
8 Teşrîn-i sânî 328 (21 Kasım 1912) tarihinde, Karargâh-ı Umûmî emrine verilerek mezkûr ay zarfında Bahr-i Sefid (Çanakkale) Boğazı Kuva-yı Mürettebesi Erkân-ı Harbiyesine tayin buyrulmuştur.
14 Teşrîn-i evvel 329 (27 Ekim 1913) tarihinde, Sofya Ataşemiliterliğine tayin buyrulmuştur.
24 Teşrîn-i evvel 329 (6 Kasım 1913) tarihinde, Bingazi Muhârebâtı'nda ibrâz-ı şecâat (kahramanlık) ve liyâkat etmesine mebnî kıdemine iki sene zam, Dördüncü Rütbeden Osmanî Nişanı i'tâ' kılınmıştır (verilmiştir).
29 Kânûn-ı evvel 329 (11 Ocak 1914) tarihinde, Sofya-Belgrat-Çetine Sefaretleri Ataşemiliterliğine tayin buyrulmuştur.
16 Şubat 329 (1 Mart 1914) tarihinde, Balkan Harbi'ndeki hidemât-ı hasenesinden (iyi hizmetlerinden) dolayı kaymakamlığa (yarbaylığa) terfi etmiştir.
26 Şubat 329 (11 Mart 1914) tarihinde, Fransız Hükûmeti tarafından Şövalye Rütbesinden Legion d'honneur nişanı i'tâ' kılınmıştır.
22 Temmuz 330 (4 Ağustos 1914) tarihinde, Sırbistan Ataşemiliterliğine tayin kılınmış ise de Sofya Ataşemiliterliğine ibka' edilmiştir (bırakılmıştır).
16 Teşrîn-i sânî 330 (29 Kasım 1914) tarihinde, iki sene kıdem zammı verilmiştir.
7 Kânûn-ı sânî 330 (20 Ocak 1915) tarihinde, 3’üncü Kolorduda yeni teşekkül eden 19’uncu Fırka Kumandanlığına tayin buyrulmuştur.
19 Mayıs 331 (1 Haziran 1915) tarihinde, miralaylığa (albay) terfi etmiştir.
2 Temmuz 331 (15 Temmuz 1915) tarihinde Harp Madalyası.
15 Temmuz 331 (28 Temmuz 1915) tarihinde 15’inci Kolordu Kumandanlığına ve sene-i mezkûrede (aynı yıl) 16’ncı Kolordu Kumandanlığına tayin buyrulmuştur.
19 Ağustos 331 (1 Eylül 1915) tarihinde Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası.
28 Kânûn-ı evvel 331 (10 Ocak 1916) tarihinde, Alman Hükûmeti tarafından Demir Salîb Nişanı verilmiştir.
4 Kânûn-ı sânî 331 (17 Ocak 1916) tarihinde Anafartalar Grubu Kumandanı iken Muharebe Altın Liyakat Madalyası.
14 Kânûn-ı sânî 331 (27 Ocak 1916) tarihinde tebdil-i hava hitâmına mebnî (hava değişiminden sonra) 16’ncı Kolorduya iltihak buyrulmuştur.
19 Kânûn-ı sânî 331 (1 Şubat 1916) tarihinde, Üçüncü Rütbeden Osmanî Nişanı,
28 Şubat 331 (12 Mart 1916) Anafartalar'daki hidemât-ı hasenesinden dolayı iki sene seferî kıdem zammı i'tâ' kılınmıştır.
19 Mart 332 (1 Nisan 1916) tarihinde, hidemât-ı fevkalâdesine mebnî (olağanüstü hizmetlerinden dolayı) bir sene kıdem zammı ile mîrlivâlığa (tümgeneral) terfi etmiştir.
29 Teşrîn-i sânî 332 (12 Aralık 1916) tarihinde, müceddeden İkinci Rütbeden Mecidî Nişanı i'tâ' kılınmıştır.
11 Kânûn-ı evvel 332 (24 Aralık 1916) Bitlis havalisindeki hidemâtına mükâfaten bir sene seferî kıdem zammı i'tâ' edilmiştir. Sene-i mezkûre zarfında Almanya Hükûmeti tarafından Birinci ve İkinci Demir Salîb ve Avusturya-Macaristan Hükûmeti tarafından Üçüncü Rütbeden Muharebe Liyakat Madalyası ile İkinci Rütbeden Harp Alâmeti Liyâkat-ı Askerî Madalyası i'tâ' kılınmıştır.
7 Mart 333 (7 Mart 1917) tarihinde, 2’nci Ordu Kumandanlığına tayin buyrulmuştur.
19 Mart 333 (19 Mart 1917) tarihinde, muharebât-ı vâkıadaki hidemât-ı hasenesinden dolayı tebdîlen İkinci Rütbeden Osmanî Nişanı i'tâ' kılınmıştır.
5 Temmuz 333 (5 Temmuz 1917) tarihinde, 7’nci Ordu Kumandanlığına tayin buyrulmuştur.
23 Eylül 333 (23 Eylül 1917) tarihinde, Muharebe Altın İmtiyaz Madalyası ile taltif buyrulmuştur.
9 Teşrîn-i evvel 333 (9 Ekim 1917) tarihinde, becayişen 2’nci Ordu Kumandanlığına tayin kılınmıştır.
11 Teşrîn-i evvel 333 (11 Ekim 1917) tarihinde, bir ay müddetle İstanbul'a me'zûnen (izinli olarak) gitmişler ve rahatsızlıklarına mebnî tedavi edilmek üzere üç ay me'zûniyet verilmiştir.
7 Teşrîn-i sânî 333 (7 Kasım 1917) tarihinde, Karargâh - ı Umûmî emrine alınarak sene-i mezkûre kânûn-ı evvelinde mülga Veliaht-ı Saltanat refakatinde Almanya Karargâh-ı Umûmîsine azimet etmiştir.
16 Kânûn-ı evvel 333 (16 Aralık 1917) tarihinde, tebdilen Birinci Rütbeden Kılıçlı Mecidî Nişanı i'tâ' kılınmıştır.
19 Şubat 334 (19 Şubat 1918) tarihinde, Alman İmparatoru tarafından Birinci Rütbeden Kılıçlı Kron dö Prus Nişanı verilmiştir.
13 Mayıs 334 (13 Mayıs 1918) tarihinde, berây-i tedâvî (tedavi için) Viyana'ya azimet buyurmuştur.
7 Ağustos 334 (7 Ağustos 1918) tarihinde, 7’nci Ordu Kumandanlığına ve sene-i mezkûre Eylül’ünde fahri yaveran silkine (fahri yaver unvanı) ithal buyrulmuştur.
31 Teşrîn-i evvel 334 (31 Ekim 1918) tarihinde, Yıldırım Ordular Grubu Kumandanlığını der - uhde buyurmuşlardır.
Teşrîn-i sânî 334 (Kasım 1918) tarihinde, Yıldırım Ordular Grubunun lağvı üzerine Harbiye Nezareti emrine alınmıştır.
30 Nisan 335 (30 Nisan 1919) tarihinde, 9’uncu Ordu Kıtaatı Müfettişliğine tayin edilmiş ve sene-i mezkûre Temmuz'unun beşinde İstanbul Hükûmet-i sakıtasınca me'mûriyetine hitâm verilmiştir.
9 Ağustos 335 (9 Ağustos 1919) tarihinde, Ordu Müfettişliğinden ma'zûl (azledilmiş) ve askerlikten müsta'fî olan (istifa eden) müşârünileyh silk-i askeriden (askerlik mesleğinden) ihracı (çıkarılması) ve haiz olduğu nişanların ref'i ve fahri yaveran unvanının nez'i (kaldırılması) hakkında irade çıkmıştır.
23 Nisan 336 (23 Nisan 1920) tarihinde, Büyük Millet Meclisi Riyaset-i Celilesine intihâb buyrulmuşlardır.
19 Eylül 337 (19 Eylül 1921) tarihinde, Büyük Millet Meclisince ittifakla kendilerine Gazilik Unvanı i'tâ' ve rütbe-i samiye-i müşiri (mareşallik rütbesi) tevcih buyrulmuştur.
5 Teşrîn-i sânî 337 (5 Kasım 1921) tarihinden itibaren, müşârünileyhin Başkumandanlık müddeti üç ay daha temdîd edilmiştir (uzatılmıştır).
5 Şubat 338 (5 Şubat 1922) tarihinden itibaren, Başkumandanlık müddeti üç ay daha temdîd edilmiştir.
27 Mart 339 (27 Mart 1923) tarihinde, Afganistan Emiri (Kralı) tarafından Aliyülâlâ Nişanı irsal kılınmıştır.
21 Teşrîn-i sânî 339 (21 Kasım 1923) tarihinde, kırmızı-yeşil kurdeleli İstiklal Madalyası ta'lîk olunmuştur.
29 Teşrîn-i evvel 339 (29 Ekim 1923) tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti Riyâsetine intihâb buyrulmuştur.
Nişan ve Madalyaları
Nişan ve Madalyalar
Çap: 3,7 cm
Env. No. : 841/732
ATATÜRK'e 30 Nisan 1915'te padişah V. Mehmet Reşat tarafından 19'uncu Tümen Komutanıyken verilen Gümüş İmtiyaz Madalyası'dır. Ön yüzünde Padişah II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka tarafında ise "Devlet - i Aliyye - i Osmaniye uğrunda fevkalade sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsus madalyadır." yazısı ve 1300 tarihi vardır. Yeşil kırmızı renkli şeridinde çapraz kılıç üstünde plaka yer almaktadır. Şerit üzerindeki plakada 1332 (1916) yılı eski yazı ile yazılıdır.
Çap: 2,5 cm
Env. No.: 845/733
ATATÜRK'e Anafartalar Grup Komutanı iken 1 Eylül 1915'te Padişah V. Mehmet Reşat tarafından verilmiş Gümüş Liyakat Madalyası'dır. Yeşil zırhlı kırmızı kevkez şeritte çift kılıç ve bir plaka üzerinde Osmanlıca olarak 1332 (1916) tarihi bulunmaktadır. Ön yüzünde II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka yüzünde "Liyakat Madalyası, sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsustur." yazısı ve 1308 (1891) tarihi yazılıdır.
Çap.: 3 cm
Env. No.: 1340
Avusturya - Macaristan Hükûmeti tarafından 27 Temmuz 1916'da ATATÜRK'e verilen Üçüncü Rütbeden Muharebe Liyakat Madalyası'dır. Kırmızı beyaz çizgili bir kurdeleye bağlı, kırmızı beyaz renkli mineden haç şeklindedir. Ortası yuvarlak beyaz mine olup üzerinde "Ver Dienst" yazılıdır. Arka yüzü tamamen beyaz mine kaplı olup haçın kollarını birbirine bağlayan metalden çelenk vardır.
Çap: 2,5 cm
Env. No.: 848/734
ATATÜRK'e 17 Ocak 1916'da padişah V. Mehmet Reşat tarafından verilen Altın Liyakat Madalyası'nın ön yüzünde; padişahın tuğrasıyla saltanat arması, arka yüzünde Osmanlıca olarak "Liyakat Madalyası sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsustur." yazısı ve 1308 (1891) tarihi vardır. Madalyanın 2 cm genişliğindeki etrafı yeşil zırhlı kırmızı kevkez şeridi üzerinde çift kılıç ve 1332 (1916) tarihli bir plaka bulunmaktadır.
Çap: 4 cm
Env. No.: 842/739-A
1300 (1884) tarihli Muharebe Altın İmtiyaz Madalyası, 23 Eylül 1917'de Padişah V. Mehmet Reşat tarafından ATATÜRK'e verilmiştir. Madalyanın ön yüzünde Padişah II. Abdülhamit'in saltanat arması, arka tarafında ise "Devlet - i Aliyye - i Osmaniye uğrunda fevkalade sadakat ve şecaat ibraz edenlere mahsus madalyadır." yazılıdır. Genişliği 3,5 cm olan yeşil - kırmızı bir şeritle göğse takılmaktadır. Şerit üzerindeki plakada 1332 (1916) senesi eski yazıyla yazılmıştır. Çift kılıç muharebeye ait olduğunu göstermektedir.
Çap: 7 cm
Env. No.: 966/1517
1914 yılında Birinci Dünya Savaşı için özel olarak Padişah V. Mehmet Reşat tarafından çıkarılmış, Harp Madalyası gümüş fakfondan (nikel, bakır, çinko alaşım) yapılmıştır. Beş köşeli yıldız şeklinde olup uçları topuzludur. Bordo mineli, orta kısmındaki ayın içinde Sultan Reşat'ın El Gazilik Tuğrası ve 1333 (1917) tarihi bulunmaktadır. Arkasında "Sr. Exc. M. K. P." (Mustafa Kemal Paşa) ve Almanca ithaf ile "J. H. Werner Berlin" yazıları vardır. Bu madalya ATATÜRK'e 11 Mayıs 1918'de Padişah VI. Mehmet (Vahdettin) tarafından verilmiştir.
Çap: 3,5x4 cm
Env. No.: 682/798
İstiklal Madalyası oval biçimli olup kırmızı, yeşil renkli kurdelesi vardır. Pirinçten olan madalya TBMM tarafından 21 Kasım 1923 tarihinde ATATÜRK'e verilmiştir. Ön yüzünde üstte Ankara şehrinin, ortada TBMM binasının silueti bulunmakta bunun arkasında zafer ve barışa işaret eden güneş ışınları görünmektedir. Meclisin sağında 23 Nisan, solunda ise 1336 (1920) tarihi yazılıdır. Meclisin altında bulunan dünya haritası bilgiyi, orak ve tırpanlar tarıma önem verileceğini, iki taraftaki meşe dalları da barışı anlatır. En altta kağnısıyla köylü kadını tasviri yer almaktadır. Arka yüzünde ay yıldızla çevrilmiş olarak Misakımillî sınırlarını gösteren Türkiye haritası ve en altta madalyanın yapılış yılı olan 1 Teşrinisani (Kasım) 1338 (1922) tarihi yazılıdır.
Çap: 5,5 cm
Env. No.: 854/738
ATATÜRK'e 25 Aralık 1906 tarihinde II. Abdülhamit tarafından kurmay yüzbaşı iken Şam'daki üstün hizmetlerinden dolayı verilmiş gümüş Beşinci Rütbeden Mecidi Nişanı'dır. Ortasındaki dairesel alanda tuğra, bu kısmın etrafında kırmızı mineli fon üzerinde "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi, nişanın asılma yerinde ona bağlı kırmızı mineli ay yıldız vardır. Şua ve şua aralarında ay yıldız motifleri yer almaktadır.
Nişân-ı şerîf-i âlî-şân-ı sâmî-i mekân-ı sultânî ve tuğrâ-yı garrâ-yı cihân-sitânî-i hâkânî hükmi oldur ki: Erkân-ı Harbiye-i Şâhânem Binbaşılarından Sâbık Derne Kumandanı kıdvet-ül-emâcid vel-ekârim Mustafa Kemâl Bey zîd-i mecdühû Derne Muhârebâtında ibrâz eylediği şecâat ve besâletden nâşî sezâ-vâr-ı âtıfet-i seniyye-i mülûk-ânem olduğuna binâen bi-l-istîzân şeref-efzâ-i sünûh ve sudûr olan emr ü fermân-ı hümâyûn-ı tâc-dârânem mûcibince kendisine Nişân-ı Âlî-i Osmânî’nin Dördüncü Rütbesi inâyet ve ihsân kılınmış olduğuna mutazammın işbu Berât-ı Âlî-şânım ısdâr olundu. Hurrire fi’l-yevmi’s-sâdis min şehr-i Zi’l-hicceti’ş-şerîfe li-sene ihdâ selâsîn ve selâse mie ve elf.
Be-makam Dâr-ül Hilâfet-ül Âliyye
Bir üst nişan olan Üçüncü Rütbeden Osmani Nişanı almaya hak kazandığından dolayı değiştirildiği değerlendirilmektedir.
Çapı: 40 mm.
Ağırlık:22 gr.
Env. No.: 401-572
Nişan gümüş rengi metal ve mineden oluşmakta olup beş kollu yıldız biçimindedir. Kollar balık kuyruğu motifi şeklinde olup uç kısımları küre motifi ile sonuçlanmaktadır. Nişanın kollarını yeşil mineden oluşan meşe ve defne yapraklı çelenk motifi çevirmektedir. Bir yüzünde birbirine çapraz Fransız bayrağı motifi bunu mavi mine üzerinde “HONNEUR ET PATRIE” (onur ve vatan) yazısı çevirmektedir. Uç kısmı çelenk motihi ile kırmızı kurdeleye bağlanmıştır. Eski envanter bilgisinde “Bu nişan Mustafa Kemal ATATÜRK’e Sofya Askeri Ateşesi (Kur.Bnb.) iken Fransız Hükûmeti tarafından 11 Mart 1914 tarihinde verilmiştir.” bilgisi vardır.
Çap: 6,5 cm (Nişan)
Çap: 9 cm (Şemse)
Env. No.: 840/739
Gümüşten İkinci Rütbeden Osmanlı Nişanı, ATATÜRK'e Kafkas Cephesi Muharebelerinde gösterdiği üstün başarılarından dolayı 1 Şubat 1916 tarihinde V. Mehmet Reşat tarafından verilmiştir. Çift kılıçlı yeşil mineli ve yedi köşeli yıldız şeklindedir. Ortadaki kırmızı mine üzerinde altından "El müstenit bitevfikat el - rabbaniye Abdülaziz Han Melik - ül Devlet - ül Osmaniye" yazısı bulunmaktadır. Yazının altında hilal motifi vardır. Yedi köşeli yıldızın uçları topuzludur. Kılıçlı şemsenin göbeği aynı işlemeli olup, yedi şualı sekiz şubeden (köşe) yapılmıştır.
El-gazî Mehmed Hân Bin Abdülmecid Mustafa
On Altıncı Kolordû-yı Hümâyûnum Kumandanı Mîr-livâ iftihâr’ül-ümerâ’ül-kirâm Mustafa Kemâl Bey müşâhed olan hidemât-ı hasenesinden nâşî sezâ-vâr-ı telettüfât-ı seniyye-i şâhânem olduğuna binâen bi-l-istîzân şeref-pîrâ-yı sünûh ve sudûr olan irâde-i seniyye-i şehr-i yârânem mûcibince mîr-i mûmâ-ileyhe Nişân-ı Âlî Osmânînin tebdîlen Üçüncü Rütbesi ihsân kılındığını mutazammın işbu Berât-ı Âlî-şânım ısdâr olundu. Hurrire fi’l-yevm’is-sâdis vel-işrîn min şehri Rebî-ül-evvel li-sene erbaa ve selâsîn ve selâse mie ve elf.
Be-makam Dâr-ül Hilâfet-ül Âliyye
Bir üst nişan olan İkinci Rütbeden Osmani Nişanı hak kazandığından dolayı değiştirildiği değerlendirilmektedir.
Çap: 6,5 cm (Nişan)
Çap: 8,5 cm (Şemse)
Env. No.: 837/737
Gümüşten İkinci Rütbeden Mecidi Nişanı'dır. ATATÜRK'e 12 Aralık 1916'da 16'ncı Kolordu Komutanı iken V. Mehmet Reşat tarafından olağanüstü başarıları nedeniyle verilmiştir. Nişan beşer şualı, yedi şubeden (köşe) ibarettir. Ortasında padişahın tuğrası yer almakta etrafında kırmızı mineli fon üzerinde altın yazı ile yazılmış "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi yazılıdır. Şua aralarında ay yıldız motifleri yer almaktadır. Şemsesi aynı modelde işlenmiş olup şua üzerlerinde ay yıldız motifleri vardır.
Çap: 6,5 cm (Nişan)
Çap: 10 cm (Şemse)
Env. No.: 841/732
Gümüşten Birinci Rütbeden Kılıçlı Mecidi Nişanı'dır. ATATÜRK'ün üstün başarıları nedeniyle 16 Aralık 1917 tarihinde verilmiştir. Çift kılıçlı nişan, beşer şualı yedi şubeden (köşe) ibarettir. Ortasında padişahın tuğrası yer almakta, etrafında kırmızı mineli fon üzerinde altın ile yazılmış "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi yazılıdır. Şua aralarında ay yıldız motifi ve nişanın asılma yerinde ona bağlı kırmızı mineli ay yıldız vardır. Şemsesi aynı modelde çift kılıçlıdır. Şua üzerlerinde ay yıldız motifleri bulunmaktadır.
Çap: 4,5 cm
Env. No.: 960/1535
İkinci Rütbeden Demir Salip Nişanı, ATATÜRK'e 9 Eylül 1917 tarihinde Alman Hükûmeti tarafından verilmiştir. Üzerinde taç kabartması, ortada "W" harfi ve harfin altında 1914 tarihi yazılıdır.
Alüyüala Nişanı, Afgan Kralı Amanullah Han tarafından 27 Mart 1923 tarihinde ATATÜRK'e verilmiştir. Yuvarlak biçimli gümüş nişanın kenarları şua biçiminde sivri yapılmıştır. Altın kaplama olan orta kısımda bir bina motifi yer alır. Binanın her iki yanında bayrak, alt kısmında çift kılıç kabartması işlenmiştir. Hamaili şemsesinde de nişanla aynı modelde çift zincirle tutturulmuş sekiz parça vardır. Bu parçaları birleştiren meşe dalları arasındaki üst yüzü bombeli plakanın üzerinde güneş kursu motifi yer alır. Bu plakayla aynı modelde yapılmış, halkalı bir parça daha bulunmaktadır.
Uz.: 5 cm
Env. No.: 830/700
ATATÜRK'e Türk Tayyare Kurumu tarafından 20 Mayıs 1925'te verilen platinden murassa nişanın 131 adet pırlanta ve bir adet zümrüt taşı vardır. Büyük taş 2 kırattır. Alt ortadaki ay yıldızın her iki yanından açılıp yukarıya doğru daralan tepe noktasında yıldızla birleşen bir çelenk vardır. Çelengin ortasında tayyare figürü bulunmaktadır. Büyük taş, yıldızın ortasında, zümrüt taş ise tayyarenin ucundadır.
Alman Schwarzb Muharipler Arkadaşlığı 1’inci Grubu Tarafından Mustafa Kemal ATATÜRK’e 12 Kasım 1931 tarihinde Sadakat Gümüş Hizmet Salibi Nişanı verilmiştir.
Bu bölümün güncelleme işlemleri devam etmektedir.
Çap: 5,5 cm
Env. No.: 854/738
ATATÜRK'e 25 Aralık 1906 tarihinde II. Abdülhamit tarafından kurmay yüzbaşı iken Şam'daki üstün hizmetlerinden dolayı verilmiş gümüş Beşinci Rütbeden Mecidi Nişanı'dır. Ortasındaki dairesel alanda tuğra, bu kısmın etrafında kırmızı mineli fon üzerinde "Gayret, Hamiyet, Sadakat" sözleri bulunmaktadır. Alt kısmında 1268 (1851) tarihi, nişanın asılma yerinde ona bağlı kırmızı mineli ay yıldız vardır. Şua ve şua aralarında ay yıldız motifleri yer almaktadır.
Çap: 3,5 cm
Env. No.: 905/478-1
Gümüşten yapılmış olan madalyon 20 Ağustos 1937 tarihlidir. Ön yüzünde "Trakya 1. Ordu Manevrası Hatırası" yazısı, ortada tarihin üzerinde K. ATATÜRK imzası yer almaktadır. Arka yüzü ay yıldızlıdır.
Çap: 3,5 cm
Env. No.: 905/478-2
Sarı madenden yapılmış olan madalyon 13 Ekim 1937 tarihlidir. Ön yüzünde "Ege II. Ordu Manevrası Hatırası" yazısı, ortada tarihin üzerinde K. ATATÜRK imzası yer almaktadır. Arka yüzü ay yıldızlıdır.
Çap: 6 cm
Kal.: 4 mm
Env. No.: 886/709
Sarı renkte madenden yuvarlak plaka 1927 tarihli Zafer Abidesi Hatırası'dır. Ön yüzünde ATATÜRK'ü at üzerinde gösteren "Ankara - Ulus Meydanı'ndaki heykel" kabartması vardır. Üzerine eski yazıyla "1927 senesinde Mekar - ı Cumhuriyet Ankara Şehrinde Rekzedilen Abide-i Zafer Hatırası" ve heykel kaidesinde "Gazi Mustafa Kemal Hazretleri" yazılıdır. Ayrıca küçük olarak basılmış "H. Kreppel 1927" yazısı vardır. Arka yüzünde ATATÜRK'ün profilden üniformalı portre kabartması yapılmıştır. Kenarında "Tautenhayn 1927" yazılıdır.
Çap: 8 cm
Kal.: 5 mm
22 ayar
Env. No.: 897/690
Orijinal kadife kutu içinde altından yapılmış yuvarlak plakanın bir yüzünde İran Şehinşahı Rıza Pehlevi'nin öteki tarafında ATATÜRK'ün profilden portre kabartmaları vardır. ATATÜRK portreli yüzünde "İran Şehinşahı Ala Hazreti Hümayun Rıza Şah Pehlevi Hazretlerinin Türkiye Cumhur Reisi Gazi Mustafa Kemal Hazretlerini Ziyaretleri Hatırası'dır. Ankara 1934" Türkçe olarak yazılmıştır. İran Şahı Pehlevi'nin portresinin bulunduğu yüzünde ise " Beya vekarlı Mülakatı Ala Hazreti Hümayun R. Şah Pehlevi Şehin Şah - ı İran Ba Hazreti Azizim. Kemal Reisicumhur Türkiye Ankara - 1934" Farsça olarak yazılmıştır. Plaka 22 ayar altından yapılmıştır.
Çap: 10 cm
Kal.: 8 mm
22 ayar
Env. No.: 826/701
Altından yuvarlak plakanın ön yüzünde Ankara Kalesi'nin kabartması, arka yüzünde zeytin dalından yapılmış bir çelenk içinde "ATATÜRK'e Ankara'ya gelişlerinin 18'inci Yıl Dönümü'nde şehrin minnet ve şükran hatırası 7.12.1919 - 27.12.1937" yazısı yazılıdır.
Uz.: 5,3 cm
Env. No. : 1245/11
Üzeri 137 adet pırlanta taşla süslenmiş platin broşun orta kısmında bir uçak modeli vardır. Uçağın ucunda pervane kısmında, bir sentetik taş yer almaktadır. ATATÜRK'ün emri ile nişan Sabiha Gökçen'e bir görevden döndükten sonra verilmiştir.
Özel Eşyaları
Vasiyeti
Mustafa Kemal ATATÜRK'ün Vasiyeti
ATATÜRK'ün kendi el yazısıyla düzenlediği vasiyetnamesi
5 Eylül 1938 Pazartesi sabahı kendi el yazısıyla kaleme alınmıştır. Vasiyetnamesini yazdıktan bir gün sonra notere vermeyi uygun görmüştür. Bu işlem için Beyoğlu Taptaş Handaki İstanbul Altıncı Noter İsmail KUNTER’i seçmiştir.
6 Eylül 1938’de, Doktor Neşet İRDELP, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hasan Rıza SOYAK ve Noter İsmail KUNTER’in hazır bulunduğu ortamda ATATÜRK kapalı zarf içindeki vasiyetini Noter İsmail KUNTER’e “Bu benim vasiyetimdir. İcap ettiği zaman lütfen kanuni muamelesini yaparsınız” diyerek vermiştir. Ayrıca konuyla ilgili olarak Noter İsmail KUNTER, Genel Sekreter Hasan Rıza SOYAK, Dr. Neşet İRDELP ve ATATÜRK’ün imzaladığı bir tutanak düzenlenmiştir:
“BEYOĞLU ALTINCI NOTERİ
Y. NO. 7061
C. NO. 1
ZABIT VARAKASI
Bin dokuz yüz otuz sekiz yılı Eylül ayının altıncı Salı günü (6 Eylül 1938) ben aşağıda imza ve mühürünü koyan ve basan ve Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarının verdiği salahiyetleri haiz olarak Galata’da Tünel yanında Billur Sokağı'nda Taptaş Hanın altındaki dairemde iş gören Beyoğlu Altıncı Noteri İsmail KUNTER, vazife başında iş görmekte iken vaki olan davet üzerine Dolmabahçe Sarayı’na gittim.
İstanbul Mebusu Dr. Profesör Neşet Ömer İRDELP ve Riyaseti Cumhur Umum Katibi Hasan Rıza SOYAK’ın delaletleriyle Türkiye Cumhur Reisi ATATÜRK’ün huzurlarına çıkarıldım. Davet sebebini kendilerinden istizan ve istifam eylediğimde:
'Kendi elimle yazıp zarf içine koyduğum vasiyetnameyi size tevdi ediyorum. Bu vasiyetnamemin muhafazasını ve kanun hükümlerinin yerine getirilmesini isterim' buyurdular.
Bana kapalı olarak verilen bu zarfı alırken mumaileyhim ve Neşet Ömer İRDELP ve Hasan Rıza SOYAK hazır bulunuyorlardı. Zarfı muhafaza için aldım ve bu Zabıt Varakası'nı tanzim ederek vasiyetnameyi tevdi eden Ulu Önderimiz ATATÜRK ve hazır bulunanlara imza ettirdim ve ben de altını mühürleyerek imza ettim.
6 Eylül 1938 günü saat: 13.30
Neşet Ömer İRDELP, H. R. SOYAK, İ. KUNTER, K. ATATÜRK”
ATATÜRK’ün vasiyetnamesi, Ankara Üçüncü Sulh Hukuk Hâkimliğinde, vefatından 18 gün sonra, 28 Kasım 1938 Pazartesi günü açılmıştır. Mahkemeye önce Adalet Bakanı Hilmi URAN ile İçişleri Bakanı ve Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri Doktor Refik SAYDAM gelmiştir. ATATÜRK’ün kız kardeşi Makbule BOYSAN, kısa bir süre sonra, Dışişleri Bakanı Şükrü SARAÇOĞLU’nun kolunda mahkeme salonuna girmiştir. Vasiyetnamenin açılışında, Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı, bazı milletvekilleri, yargıç ve avukatlar da hazır bulunmuştur.
Ankara Üçüncü Sulh Hukuk Hâkimi Osman SELÇUK cübbesini giymiş ve oturumu açmıştır. Hâkim, ATATÜRK’ün kız kardeşi Makbule BOYSAN’a bazı sorular yöneltmiştir:
“-İsminiz?
-Makbule.
-Babanızın adı?
-Ali Rıza.
-Nerede oturuyorsunuz/
-Çankaya’da, kendi köşkümde.”
Hâkim, sorgusunu bitirince, üstü çeşitli mühürleri ve ATATÜRK’ün imzasını taşıyan bir zarfı, durumunu tutanağa geçirip açmıştır. Zarfın içinden Beyoğlu Altıncı Noterinin tuttuğu “Zabıt Varakası çıkmıştır. Tutanağın altında ATATÜRK’ün, Altıncı Noter İsmail KUNTER’in, Hasan Rıza SOYAK’ın ve Prof. Dr. Neşet Ömer İRDELP’in imzaları bulunmaktaydı. Hâkim Osman SELÇUK, açıkça okunan bu tutanağı mahkeme dosyasına geçirtmiştir.
Hâkim Osman SELÇUK, ikinci zarfın durumunu, üzerindeki mühürlerle imzaların aynen saklanmış olduğunu belirtmiş ve sonra zarfı açmıştır. Zarfın içinden ATATÜRK’ün vasiyetnamesi çıkmıştır. ATATÜRK’ün vasiyetnamesi, el yazısıyla bir yaprağın bir yüzüne yazılmıştı. Hâkim, ATATÜRK’ün vasiyetnamesini açıkça okutmuş ve tutanağa geçirtmiştir.
Aşağıda metin ATATÜRK’ün bizzat el yazısı ile yazdığı orijinal metnin fotokopisinden alınmıştır:
“ Dolmabahçe 05 - IX - 1938
Pazartesi
Malik olduğum bütün nukut ve hisse senetleri ile Çankaya'daki menkul ve gayrimenkul emvalimi C. H. Partisine atideki şartlarla terk ve vasiyet ediyorum:
1. Nukut ve hisse senetleri, şimdiki gibi, İş Bankası tarafından nemalandırılacaktır.
2. Her seneki nemadan, bana nispetleri şerefi mahfuz kaldıkça, yaşadıkları müddetçe, Makbule’ye ayda bin, Afet’e sekizyüz, Sabiha GÖKÇEN’e altıyüz, Ülkü’ye ikiyüz lira ve Rukiye ile Nebile’ye şimdiki yüzer lira verilecektir.
3. S. GÖKÇEN’e bir ev de alınabilecek ayrıca para verilecektir.
4. Makbule’nin yaşadığı müddetçe Çankaya’da oturduğu ev de emrinde kalacaktır.
5. İsmet İNÖNÜ’nün çocuklarına yüksek tahsillerini ikmal için muhtaç olacakları yardım yapılacaktır.
6. Her sene nemadan mütebaki miktar yarı yarıya, Türk Tarih ve Dil Kurumlarına tahsis edilecektir.
K. ATATÜRK”
KAYNAKLAR
- ATATÜRK Terekesi, ATATÜRK’ün Doğumunun 125. Yılı Anısına, Cumhurbaşkanlığı Yayını, Ankara, Nokta Ofset, Aralık, 2006.
- LEVENDOĞLU, Mazhar; ATATÜRK’ün Vasiyeti, İstanbul, 1968.
- TURAN, Şerafettin; Mustafa Kemal ATATÜRK, Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2004.
Kaynak: ata.msb.gov.tr — Millî Savunma Bakanlığı Atatürk Bilgi Sistemi.